Gwales

Mae mudiad tanddaearol asgell chwith, Poboliaeth, ar fin meddiannu Caerfyrddin. Mae cyffuriau’n rhemp yno, mae’r Gwasanaeth Iechyd Cenedlaethol wedi’i breifateiddio ac mae merched yn cael eu hecsbloetio yn y brothel yn Blue Street. Mae yna angen am newid, am ddechrau eto, am chwyldro. I arwain y bobl i erwau gwell mae Brynach Yang, prif gymeriad Gwales (Y Lolfa), nofel fentrus Catrin Dafydd.

Ond mae Brynach Yang, Cymro o dras Tseiniaidd yn cael ei dynnu i ddau gyfeiriad. Ar un llaw gwelwn ei awydd i weld Cymru newydd ac ar y llaw arall gwelwn ei gariad at ei wraig a’i ferch ond nid yw’n llwyddo cyd plethu’r ddau gariad. Yn wahanol i fethiant Brynach i gyd blethu’r ddau, mae Catrin Dafydd wedi llwyddo ysgrifennu nofel sy’n plethu’r wleidyddol a’r personol yn grefftus. I mi dyma gryfder y nofel. Ydy, mae hi’n nofel ddeallus. Mae hi’n nofel sy’n dychmygu Cymru’r dyfodol, sy’n darlunio gwlad ddystopaidd, sydd yn tanio dyhead y darllenydd i ystyried pa ddyfodol sydd o’n blaenau, ond eto mae hi’n bersonol, yn deimladwy, yn llawn cymeriadau sy’n ddynol ac sy’n profi ystod o emosiynau sy’n gyfarwydd ac yn real.

Cydiodd y cymeriadau ynof; Edith ffyrnig a thanbaid o Nigeria sy’n gwrthod treiglo ac sy’n fodlon talu unrhyw bris i weld cynlluniau Poboliaeth yn llwyddo yng Nghaerfyrddin, Shani sy’n hoffus, yn ddiniwed, yn droseddwr sy’n dioddef yn sgil llymder y gymdeithas mae hi’n byw ynddi a Morfudd sy’n fregus, yn hunangyfiawn, yn druenus ac yn rhwystredig.  Mae Niamh, sy’n schizophrenic yn werthfawr i’r mudiad oherwydd ei gallu i ddehongli a deall pobl a sefyllfaoedd o amryw o onglau  ac mae’n gymeriad gwych sy’n herio’r modd rydym ni heddiw yn gwerthfawrogi pobl beth bynnag eu sefyllfaoedd a’u cefndiroedd. Roedd y llu o gymeriadau a’u tynged yn fy nghyffroi ac yn fy nghymell i ddarllen ymlaen.

Er mae Cymru 2056 sydd yn cael ei darlunio (a chyfnodau plentyndod Brynach sy’n darlunio hanes ei dad yn ystod y Rhyfel rhwng y Gorllewin a Tsieina), mae’r bobl yn gyfarwydd, am wn i am fod pobl o bob oes yn ein hanfod yr un fath ond bod amgylchiadau a syniadau yn ein siapio a’n newid. Mae’r gymdeithas a’i phroblemau hefyd yn gyfarwydd. Mae ond rhaid i chi wylio Cops y Cymoedd i weld y modd mae cyffuriau yn dinistrio bywydau unigolion heddiw (ac nid yw ein pentrefi, trefi a dinasoedd breintiedig yn eithriad i’r argyfwng yma) a darllen am helyntion y GIG i weld nad yw sefyllfa ddychmygol Gwales mor bell â hynny o’n realiti heddiw.

Yr hyn sy’n anghyfarwydd am Gwales yw’r ffurf. Cawn yr hanes ar ffurf e-byst, llythyrau, darnau o ddyddiaduron a theipysgrifau o sgyrsiau a sgyrsiau sydyn dros y we. Mwynheais yr elfen hon yn fawr.  Onid dyma’r ffordd mae nifer yn cyfathrebu heddiw beth bynnag?

Efallai y gellir fod wedi cwtogi ychydig ar ail hanner y nofel er mwyn cyflymu’r cyffro a thempo tua’r diwedd. Ond does dim byd tebyg i’r nofel hon yn y Gymraeg ac mae hi sicr werth ei darllen. Yr unig siom yw i mi deimlo ychydig yn fflat ar ôl i’r chwyldro ddod i ben.

Sgôr: 4/5

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s